Kertagerð heima: Leiðbeiningar fyrir byrjendur
Kertagerð er ein vinsælasta handverksiðjan á Íslandi — og auðveldari en margir halda. Í þessari grein förum við yfir allt sem þú þarft til að byrja, skref fyrir skref, með beinum tenglum á vörurnar okkar svo þú getir byrjað strax.
Hvað þarftu til að byrja?
🕯️ Vax
Vaxið er undirstaðan. Við mælum með þessum:
- Sojavax Golden 454 (2 kg) — langvinsælast hjá byrjendum, bráðnar vel við lágt hitastig, heldur ilmi frábærlega. Hentar best í ílátskerti.
- Paraffínvax (2 kg) — klassískt val sem heldur lit og ilm sterkt. Hentar bæði í mót og ílát.
- Býflugnavax (1 kg) — náttúrulegt, hunangsilmandi, brennur hægar. Fallegt eitt og sér eða blandað öðru vaxi.
- Kertasandur (1 kg) — perluvax sem er sniðugt fyrir minni kerti og tilraunir.
🧵 Kertaþræðir (kveikir)
Þvermál kertisins ræður — of grannur þráður veldur tunnelun, of sver þráður veldur sóti. Við erum nýbúin að fá inn vaxaða þræði sem henta bæði parafíni og sojavax:
- R32 — fyrir 4–6 sm þvermál (10 stk, 890 kr)
- R37 — fyrir 6–8 sm þvermál (10 stk, 890 kr)
- R42 — fyrir 8–10 sm þvermál (10 stk, 890 kr)
🎨 Litir
Kerti án litar er auðvitað líka fallegt — en ef þú vilt lit:
- 20 lita sett (10 ml x 20) — frábært til að byrja, nægir lengi.
- Kertapennar (10 lita sett) — auðvelt að dósa, sérstaklega fyrir byrjendur.
- Stakir litir — ef þú veist nákvæmlega hvaða lit þú vilt.
🌸 Ilmir
Ilmurinn er það sem gerir kerti sérstök. Notaðu alltaf ilmolíur sem eru ætlaðar í kerti — aldrei ilmkjarnaolíur (essential oils) nema þær séu merktar sem kertahæfar.
- Vanilla Bean 100 ml — sígildur vanilluillmur frá Natures Garden.
👉 Sjá alla kertailmi · Allt um ilmefni
🔧 Verkfæri
Þú þarft ekki mikið, en þetta er nauðsynlegt:
- Bræðslupottur (3.950 kr) — úr áli, með hellingu, ætlaður í vatnsbað.
- Digital hitamælir (2.490 kr) — nauðsynlegur til að fylgjast með hitastigi vaxins.
- Kertabotnar (24 stk) — halda kveiknum föstum á botni ílátsins.
- Bow-Tie kveikjuhaldarar — halda kveiknum beinum á meðan vaxið harðnar.
- Kertakrukkur — tilbúin ílát sem líta vel út.
Skref fyrir skref: Þitt fyrsta ilmkerti
1. Undirbúðu ílátið
Límdu kertabotn á botni krukkrunnar og festu kveikinn á hann. Settu Bow-Tie haldara yfir ílátið til að halda kveiknum beinum í miðjunni.
2. Bræðið vaxið
Setjið vaxið í bræðslupottinn og hann í stærri pott sem er hálfnafullur af vatni (vatnsbað). Hitið hægt og rólega. Notið hitamæli til að fylgjast með — sojavax bráðnar við um 76°C, paraffín við 56–60°C.
⚠️ Setjið aldrei pottinn beint á eldhúsplötuna — alltaf vatnsbað!
3. Bætið við lit
Þegar vaxið er alveg bráðið, bætið við kertalit og hrærið varlega þar til liturinn er jafn. Byrjið á litlu — hægt að bæta við, erfitt að fjarlægja.
4. Bætið við ilmolíu
Fjarlægið vaxið af hitanum. Þegar það hefur kólnað niður í 60–65°C (sojavax) eða 70–80°C (paraffín), bætið við ilmolíu. Almenn regla: 6–10% af vaxþyngd (þ.e. 60–100 gr á hvert kíló af vaxi). Hrærið varlega í 1–2 mínútur.
5. Hellið í ílátið
Leyfið vaxinu að kólna enn frekar (um 55–60°C fyrir sojavax) og hellið svo rólega í ílátið. Forðist of heitt vax — það getur valdið sprungum og ójöfnu yfirborði.
6. Látið kólna
Leyfið kertinu að kólna í herbergishita í 24 klst. Ekki færa, ekki setja í kæli. Ef dæld myndast á yfirborðinu — eðlilegt! Bræðið þunnt lag ofan á til að jafna.
7. Klippið kveikinn
Klippið kertaþráðinn niður í um 5–8 mm áður en þið kveikið í fyrsta skipti. Þetta tryggir jafnan loga og minni sót.
Gott að vita
Hvaða vax á ég að velja?
| Vax | Hentar í | Kostirnir |
|---|---|---|
| Sojavax | Ílátskerti | Auðvelt, hreint, góður ilmburður |
| Paraffín | Ílát og mót | Sterkur litur og ilmur, fjölhæft |
| Býflugnavax | Allt | Náttúrulegt, hunangsilmur, langbrennsla |
Kertaþráður — hvernig vel ég rétt?
Þvermál kertisins ræður stærð kveiks. Almenn regla:
Of grannur þráður → tunnelun (vaxið bráðnar bara í kring um kveikinn). Of sver → sót og of stór logi. Ef þú ert í vafa, prófaðu — það er hluti af skemmtuninni!
Vybar — hemilítið leyndarmál
Vybar er aukefni sem bætir ilm- og litaburð í paraffínvaxi. Þú bætir lítilsháttar (um 1% af vaxþyngd) og ilmurinn verður mun sterkari. Ekki nauðsynlegt, en frábært ráð ef þú vilt taka kertagerðina á næsta stig.
Algengar villur og hvernig á að forðast þær
- Of heitur vax þegar ilmolíu er bætt við — gufar ilmurinn upp. Notaðu hitamæli!
- Kveikurinn er ekki í miðjunni — kerti brennur ójafnt. Notaðu haldara.
- Vaxið hellið of heitt — sprungur og holur á yfirborði. Bíddu þar til það kólnar.
- Kveikurinn of langur — sót og stór logi. Klippið í 5–8 mm fyrir hverja notkun.
Tilbúin að byrja?
Skoðaðu kertagerðarsíðuna okkar fyrir yfirlit yfir allar vörur, eða farðu beint í:
Ef þú ert ekki viss hvar á að byrja, spyrðu Pencil — aðstoðarmaðurinn okkar getur hjálpað þér að velja rétt efni.